Urgentie

Urgentie

 

Urgentie. Wanneer is kunst eigenlijk urgent? Je komt die ‘deftige’ term wel eens tegen. Iets om van in de war te raken: want waar hebben we het in hemelsnaam over?

Langzamerhand begin ik iets te vermoeden.

En dan is het ook meteen urgent om dat helder te krijgen, merk ik.

Het lijkt zo te zijn:  wanneer je iets doet, dat samenvalt met een diepere laag in jezelf wordt het ineens menens. Haast als vanzelf drukt zich dat uit.

Sommigen sporten omdat zij dat als belangrijk voelen. Anderen voelen de drang om iets te onderzoeken. Of om muziek te maken.

We hebben het hier even niet over obsessies. En ook niet over illusies die met je op de loop gaan.

Maar het is erg sterk. Het moet.

Welk niveau er gehaald wordt is onbelangrijk,

het is echt. De actie heeft een reden van bestaan.

Dat geldt dus ook voor kunst die op zo’n manier ontstaat.

En dat merk je op.

Het moet wel echt zijn

Dat was een veelgebruikte uitspraak van Anton Heyboer. (Al hield hij zich zelf niet altijd aan zijn eigen regel. Voor de verkoop. Je weet wel, zoveel vrouwen. Je moet ze onderhouden.)

Kunst. Dat kan samenhangen met de tijdgeest, of met de huidige maatschappij.

Het kan de uiting van iemands eigen ontwikkeling zijn, diens zielenroerselen.

Het kan draaien om de ander. Om liefde, angst, duisternis, of verdriet.

Maar als het uit een oppervlakkige laag voortkomt, dan vindt je misschien braaf ambachtelijk werk, soms oorverdovend knap. Een hoop gezwoeg.

Of spielerei, gewoon om de lol. Kitsch, of blij, oprecht amateurisme. Of soms een groot gedreven ego. Zie mij, hoor mij! Ik doe er toe!

Als je enig vergelijkingsmateriaal hebt, dan kun je dat merken. Wat niet perse iets hoeft af te doen aan het werk.

Waarom?

Maar. Urgentie in de kunst zegt: dit werkstuk doet er toe. Dit moet er zijn. Dit moet gezien of beleefd worden.

Dat voel je ook. Je merkt het.

Want het blijft steken. Het blijft je bij. Heel veel langer. Het werkt.

Het roept een vraag bij je op:

waarom is dit gemaakt?

Het maakt je wakker.

 

 

Hierbij: detail van Canna , ’15. Pastel, gemengde techniek, op moerbeipapier. (Overigens uit Heyboers atelier.) Lees meer over echt. En over wat Heyboer daarover zegt.  Voor Xandra en

Andrea. (Voigt.)

6 Comments

  • Precies wat ik zocht! Ik maak al een poosje muziek en heb vaak moeite uit te leggen waarom ik een nummer of band goed of minder goed vind. Ik was blijven steken op het woord intentie. Wat ook veel uitleg behoeft en niet direct landt. Gisteren bedacht ik me plots dat het woord urgentie de lading draagt. Zegt mijn vrouw die kunstacademie heeft gedaan dat dat een veelgebruikte term is in de kunst.

    Reply
    • Leuke reactie, Jeroen! Dankjewel.

      Ja, op de kunstacademie komt die term wel langs – al heeft mij destijds niemand kunnen uitleggen wat ze daar toch mee bedoelden. Maar misschien moet je eerst een beetje groter groeien voordat zo’n kwartje valt?
      Maar het daagt, en zo langzamerhand zie ik ook verschillende soorten ‘urgent’.

      Er is de soort van pure creativiteit die zich meldt en die met ‘alle geweld’ een vorm wil krijgen. Ik laat daar iets van zien in de video van de Ted Talk van schrijfster Elizabeth Gilbert, die daar een paar schitterende voorbeelden van geeft. Al weet ik niet (ik heb op je site gekeken, ha!) of je – met jouw pittige muziek – taalt naar de insteek van Eat, pray, love… Kijk toch maar eens naar dat blogje want het gaat ook over songteksten (van Tom Waits):’En dan heb je een hit geschreven’: https://marjanpennings.com/2017/01/14/dan-hit-geschreven-eat-pray-love/

      Maar er zijn ook urgenties die nog veel dieper gaan, tot op het bot van een mensenbestaan, en troost of inzicht geven, en die je soms een dreun in je gezicht geven. Wake – up calls. Alsof je iets wezenlijks ziet of begrijpt, wat je allang wist maar wat nog niet tot je doorgedrongen was. Nou, die zijn helemaal ‘urgent’.

      Alleen is het dan zaak om goed te onderscheiden of het ‘echt’ is of schijn. Of iets er tussenin.’Gemaakt’, met een ‘agenda op de achtergrond’, een doel, een plan. Dat kan ook een enorme kracht hebben.
      Als hele mensenmassa’s er achteraan hollen moet het eerst eens goed onder de loep bekeken worden. Wordt je gepiepeld?

      Hoe dieper het gaat (lees: hoe èchter het is) hoe minder mensen het op zullen pikken. Dan komt dat bij mensen vandaan die werkelijk met geen mogelijkheid ter wereld iets anders kunnen doen dan wat ze op dat moment doen. 100 procent. Volstrekt authentiek. Onontkoombaar. (Waarom moet ik nou ineens aan Ginger Baker denken? https://youtu.be/hIMIMSb9mpc)

      Eenzaam soms, zo’n leven, denk ik, vaak onbegrepen. Ik vermoed dat er zelfs heel wat mensen die voorlopen op de massa, of groter inzicht hebben, platgespoten in inrichtingen zitten omdat zij helemaal niet meer begrepen worden.

      Ik zie er dus gradaties in, in die urgentie van ons. Soorten.
      En dan heb je nog het juiste moment nodig, en de juiste persoon…
      Ik ben er meer over aan het schrijven, al moesten de blogjes even onderbroken worden door heel andere werkzaamheden, maar het komt.
      En ik ben erg benieuwd naar jouw wederwaardigheden nu je op deze speurtocht bent! Laat maar horen, ik ben benieuwd.

      Vrolijke groet, Marjan

      Reply
      • Dit was de reactie van Jeroen van de band The Goodman: https://thegoodman.azurewebsites.net/ :

        Dag Marjan

        Elizabeth legt mooi de vinger op de zere plek. Ik denk niet (als eerste gedachte) dat haar oplossing om creativiteit buiten jezelf te plaatsen de beste is als oplossing voor prestatie angst. Hoewel, en zo snel gaat een mening dan heen en weer, ik zie er raakvlakken in met mijn eigen ervaring. Als muzikant kun je niet tot dezelfde hoogte stijgen in je eentje als in een band. En daarbovenop, zonder publiek (ole!) kun je niet zo hoog komen als met publiek.
        Er zijn verschillende momenten voor mij waarop creativiteit tot uiting komt. Het begint voor mij meestal met het onderwerp, het concept, het gevoel, daar is urgentie aan de orde, ik kan slecht schrijven als ik niets voel voor een onderwerp. Die urgentie kan zich uiten, direct in muziek spelen, of in het schrijven van een tekst. De eerste uitingen staan meestal niet direct op een opname dus die komen dan later, vaak verliest het dan wat aan kracht. De concept opname deel ik dan met de band en we spelen dat samen, als ik de juiste mensen om me heen heb dan is meestal de versie samen krachtiger dan mijn eigen poging alleen. Als we dit dan live ten gehore mogen brengen dan komt er nog een chemie/magie bij die ik alleen live heb ervaren. Tijdens live spelen komt een andere vorm van creativiteit aan de orde, daar is het hoogtepunt voor mij om volledig in een flow te komen waarbij duidelijk de tijd vertraagd, je laat alles eruit stromen en door je stromen, ik betrap mezelf op hele diepe ademteugen in de rusten van slowblues solos, de stroom aan emotie komt dan in de notenstroom er ongehinderd, bijna met overdruk naar buiten. Urgentie! Dat de tijd vertraagd heb ik duidelijk kunnen zien tijdens het terugkijken van een optreden. Ik weet dan nog precies wat er in me omging tijdens een stukje spelen, een foutje bijvoorbeeld. daar was ik tijdens het spelen dan best even mee bezig. Bij het terugkijken bleek dat foutje een fractie van een seconde te zijn geweest, en door!

        Mijn creatieve succes ligt dus voor een groot deel extern. De bassist en drummer dragen mij op hun groove. Alleen bij voldoende steun kom ik op hoogte. Bij onvoldoende steun verlies ik al mijn energie aan het zelf dragen van het nummer.

        Leuk om hierover na te denken, dank je voor het delen van je gedachten.
        Met vriendelijke groeten,
        Jeroen

        Reply
        • Dag Jeroen!

          Je zegt: De eerste uitingen staan meestal niet direct op een opname dus die komen dan later, vaak verliest het dan wat aan kracht.
          Ja, dat herken ik! Dat is waarom ik me heb aangewend overal en altijd niet alleen iets om te tekenen bij me te hebben, hoe klein ook, maar ook om te schrijven.
          Soms alleen maar op een gevonden kassabon – maar het eerste dat er komt aan tekst (of tekening) is het beste! Naast m’n bed ligt ook iets om te schrijven, en met m’n ogen nog dicht, in het donker krabbel ik vlug op waar ik mee wakker wordt. (Daarom heeft mijn site ook zo’n donkere achtergrond: de nacht, de slaap: het komt allemaal daarvandaan…)
          Maar als ik dat niet zo snel mogelijk na het wakker worden uitschrijf kan ik m’n gekrabbel vaak niet meer lezen.
          Leerprocesje.
          En ik mag er daarna ook niets meer aan veranderen: ik probeer wel eens iets uit in een duidelijk aangegeven 2e versie, zodat ik de eerste altijd terugkan vinden, maar dat 2e blijkt vrijwel altijd zwakker. Dan zit mijn (inmiddels wakker geworden) brein er weer doorheen, zich er tegenaan te bemoeien…
          Angsten (om te presteren) zijn de grootste valkuil. Ze leiden áf van waar we mee bezig zijn.
          Vertrouw. Als het zich aandient is het urgent. Weet ik veel waarvandaan het komt: niet interessant.

          Samen muziek maken lijkt mij zowat het hoogste goed ter aarde – helaas heb ik die mogelijkheid niet. Dat je de ‘juiste mensen om je heen kunt hebben’ wow, hoe bijzonder is dat! En inderdaad, de magie van samen met publiek is het summum. Je zei:
          Mijn creatieve succes ligt dus voor een groot deel extern. De bassist en drummer dragen mij op hun groove. Alleen bij voldoende steun kom ik op hoogte. Bij onvoldoende steun verlies ik al mijn energie aan het zelf dragen van het nummer.
          Dat lijkt me dan weer het nadeel van samen muziek maken. Het kan misschien niet in je eentje. Hoewel ik daar op dit moment nog aan twijfel. Reacties, (creatief) begrip, steun en medewerking krijgen, dat doet een mens ‘vliegen’. Maar stel je voor, dat dat er allemaal niet is. Dat kan gebeuren. Dan ben je er nog steeds. Mèt je hele inhoud. Al gaat dat misschien onverwachte kanten uit. Jammer genoeg is dat nou nèt niet iets waar wij mee opgevoed worden…

          Het siert (in mijn ogen) medemusici altijd ongelooflijk, hoe zij zich met alle mogelijkheden inzetten voor een totaal.

          Ik zit in mijn eentje te schrijven – en vaak ook te tekenen, maar dat is eigenlijk supermoeilijk. Er is geen reactie. Weinig in ieder geval. Liever teken of schilder ik tussen de mensen – ook op m’n site terug te vinden – maar dat is best vermoeiend. Al is het ’t gezeul alleen al. (En eerlijk gezegd: ook de moeite die het publiek om me heen heeft met ‘vatten’ waar ik mee bezig ben dan.)
          Maar jullie zeulen ook natuurlijk – en wel meer.

          Uitwisselen met anderen is dan een van de weinige mogelijkheden voor mij. Maar daarnaast heb ik inmiddels gemerkt, dat zulk scherp zijn op de allereerste impuls erg veel energie geeft.
          Dan is het deurtje naar je eigen inhoud eventjes open – en daar zit nogal wat! Het is dan ook een vaak terugkerend thema op m’n site. Ik herken het op allerlei manieren bij anderen.
          Hoe kort dat soms ook duurt! Al is het een flits.

          En inderdaad: flow vertraagt de tijd: dát is pas relativiteitstheorie, hahaha!. Of eigenlijk: de praktijk ervan. En inderdaad: dan adem je helemaal dóór. Je kunt goed verwoorden! (de tijd vertraagd heb ik duidelijk kunnen zien tijdens het terugkijken van een optreden) Voor mij is een volledige Doorademing een aardig eikpunt voor wat er gebeurt.

          Hit scoren? Niet interessant. In ieder geval niet om daarop te jagen. Dat werkt averechts. Als het zo moet/ mag wezen, dan gebeurt het.
          En anders vind een mens zichzelf vanzelf terug in zichzelf, en dát is m. i. een pas hele echte hit.

          Groet van Marjan

          Reply
          • Dag Marjan,
            De overeenkomsten tussen muziek en beeldende kunst zijn er legio, hoewel ze toch ook zo verschillend zijn. Een groot verschil is de uitvoering, bij muziek heb je elk moment weer een schoon werkblad, de volgende seconde kan weer worden gevuld met nieuw geluid. Ik zit te bedenken hoe je daar vorm aan zou kunnen geven. Een zandkunstenaar komt in de buurt. Het is denkbaar om een digitaal werkblad te maken dat de oudste lagen of penseelstreken vervaagt met een bepaald tempo. misschien zelfs met een ritme. Daar kan met meer kunstenaars (remote) op samengewerkt worden, misschien werkt dat goed zonder contact via de stem of er zou muziek of ritme te horen kunnen zijn. Ook is er natuurlijk, bedenk ik me, ook projection mapping live al als beeldende kunstvorm. https://www.youtube.com/watch?v=jtFthRSqRwQ
            Het mooie van beeldende kunst is juist weer dat een beeld je in 1 keer raakt, terwijl muziek tijd nodig heeft om tot je te komen. Wat ook weer mooi is. Het is mooi dat we allerlei kunstvormen hebben om van te genieten.
            Groet, Jeroen

          • Dag Jeroen,

            Zelf heb ik zelden onderlagen in mijn werk die ‘overgeschilderd raken: ik leg mij erop toe nogal puur te werken, hier zie je er een oud filmpje van,
            gemaakt tijdens een milonga, tangoavond:
            Daar staat nooit iemand stil natuurlijk.
            Als ik me goed kan herinneren klopt de muziek niet met wat er toen werkelijk gespeeld werd.
            https://youtu.be/vEA91RiTjp0
            Iedere streep moet raak zijn anders boeit het me niet zozeer.
            Daarom werk ik meestal op een wit vlak, en er wordt niet gegumd, bijvoorbeeld.
            Dat lijkt een beetje wat jij zegt: bij muziek heb je elk moment weer een schoon werkblad, de volgende seconde kan weer worden gevuld met nieuw geluid.

            Bij het schilderen (ook van andere dingen) heb ik er grote behoefte aan dat ik een heel schoon vlak heb om op te werken, en iedere kleurtoets komt (volgens) mij al van af het begin op de juiste plaats, en dan verander ik daar niets meer aan – er wordt niet overgeschilderd. (Als ik ‘de wind meeheb’, zal ik maar zeggen, haha!).
            Dat gevoel van: ieder moment is ‘nieuw’ maak ik daarmee op mijn manier waar.

            Vaak schilderde ik met muziek erbij (ik heb de nodige bands in actie getekend en geschilderd, al dansend zelfs) en ik dacht dat te zien was (al was het voor mijzelf en een enkeling – vaak de meer muzikale) hoe de ritmes verliepen. Jij vroeg je af of dat zo kon, of ging: ‘… vervaagt met een bepaald tempo. misschien zelfs met een ritme.’

            Ik heb ook wel eens de ‘stappen’ in het ontstaan van een werkstuk gefotografeerd, en het verraste me behoorlijk om te zien dat de allereerste kleurtoetsen in het uiteindelijk werkstuk gewoon (zonder overschilderen of aanpassen) hun plaats al meteen gevonden bleken te hebben: waar ze stonden, daar staan ze nog steeds, duidelijk in beeld.
            Gek is dat. Intussen staan ze ritmisch over het vlak verdeeld, iets wat men kan vaststellen door waar te nemen waar de blik het eerst op valt en hoe de ‘sprongetjes’ die de ogen maken (om te kijken) vervolgens verlopen.

            Het project mapping ken ik natuurlijk wel, zelfs in verband met een Milonga: een Tangoavond, waar iedereen ondergedompeld werd in de muziek, de eigen dans en de zich ontplooiende beelden en kleuren om zich heen. Maar dat ontstaat ( in ieder geval deels) langs geheel andere lijnen (heel veel voorbereiding i. t. t. de uiterste spontaniteit die ik zelf zoek – omdat me dat zo ontzettend veel goed doet). Al kan ik me voorstellen dat ook daarin veel mogelijkheden bestaan om direct op muziek en atmosfeer te reageren.
            Dat laten ontstaan van een beeldende omgeving met publiek evt als deelnemer, dat is niet mijn eigen streven.
            Zelf onderzoek ik vooral of ik de zuiverheid van het ‘eerste moment’ heel kan houden. En dat lukt soms. Heerlijk.

            Veel genoegen met de muziek, laat me maar een potje jaloers zijn, hoor!

            Groet van Marjan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll to Top